Bugün birçok işyeri aynı zamanda veri üreten, veri işleyen ve çalışanların davranışlarını sürekli izleyebilen dijital ekosistemlere dönüşmüş durumda. Tam da bu nedenle Kişisel Verileri Koruma Kurumu'nun (KVKK) yayımladığı son duyuru önemli bir boşluğu dolduruyor. Kurum, işyerlerinde güvenlik kameralarının kullanımının meşru sınırlarını çizerek hem işverenlere hem de çalışanlara önemli mesajlar veriyor. Uzun yıllardır birçok işyerinde kamera sistemleri yalnızca güvenlik amacıyla değil, çalışanların davranışlarını denetleme aracı olarak da kullanılabiliyor. Oysa çalışanların her hareketinin izlenmesi, verimliliğinin anlık olarak takip edilmesi veya sürekli gözetim altında tutulması çalışma barışını zedeleyen sonuçlar doğurabiliyor. KVKK'nın üzerinde durduğu bir diğer önemli husus ise ölçülülük ilkesi. Ancak çalışanların dinlenme alanlarının, soyunma odalarının, mescitlerin veya tuvaletlerin kamerayla izlenmesi hiçbir şekilde kabul edilemez. Bu yaklaşım aslında yalnızca çalışan haklarının korunmasına değil, işverenlerin hukuki risklerinin azaltılmasına da hizmet ediyor. Ancak işverenlerin güvenlik ihtiyacı ne kadar meşruysa, çalışanların mahremiyet beklentisi de o kadar meşrudur.

Temmuz ayı yaklaştıkça emeklilerin zam oranı konusunda beklentileri oluşuyor. SSK ve Bağ-Kur'lular için enflasyon oranları, memurlar için ise toplu sözleşme belirleyicidir. Bu yıl şu an için yüzde 16.6 olarak gerçekleşen Aralık-Mayıs dönemi enflasyonu sonrası Haziran ayının da enflasyon rakamları açıklanınca SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin zam oranı ortaya çıkacak. Şu an için ise SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin en büyük beklentisi en düşük emekli aylığı tutarı olan 20 bin TL'nin en az 25 bin TL'ye yükseltilmesi. Bu çerçevede hesaplanan zam oranı memur emeklilerinin SSK ve Bağ Kur emeklilerinden daha düşük zam almaları sonucunu doğuruyor. Şu an için memur ve memur emeklilerinin zam oranı yüzde 12.41. Yüzde 16.6 olan beş aylık enflasyon oranının altında kalan bu oran memur ve memur emeklilerini üzüyor. SSK ve Bağ-Kur emeklileri ile memur ve memur emeklileri arasındaki zam farkının yüzde 4.2'yi bulması söz konusu. SSK ve Bağ-Kur emeklileri ile görevdeki memurlar ve memur emeklileri Temmuz ayında bazı taleplerini dillendireceklerdir. Bu çerçevede emeklilerin taleplerinin şu şekilde sıralanması mümkün; 1 - Haziran ayı enflasyon oranı sonrası ortaya çıkması beklenen yüzde 18-19 bandındaki zam oranının refah payı ile yüzde 25'e çıkartılması, 2 - Memur ve memur emeklileri ile SSK ve Bağ Kur emeklileri arasında oluşacak 4.2 puanlık farkın kapatılıp zam oranının refah payı ile eşitlenmesi, 3- 20 bin TL olarak ödenen en düşük emekli aylığı rakamının 25 bin TL'ye yükseltilmesi.

Temmuz ayı yaklaştıkça emeklilerin zam oranı konusunda beklentileri oluşuyor. Temmuz ayında Aralık-Haziran döneminde gerçekleşen enflasyon oranı kadar SSK emeklisinin maaşı zamlanıyor. Bu yıl şu an için yüzde 16.6 olarak gerçekleşen Aralık-Mayıs dönemi enflasyonu sonrası Haziran ayının da enflasyon rakamları açıklanınca SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin zam oranı ortaya çıkacak. Şu an için ise SSK ve Bağ-Kur emeklilerinin en büyük beklentisi en düşük emekli aylığı tutarı olan 20 bin TL'nin en az 25 bin TL'ye yükseltilmesi. Toplu sözleşme uyarınca memur emeklileri Temmuz'da yüzde 7 zam alacaklar. Şu an için memur ve memur emeklilerinin zam oranı yüzde 12.41. Yüzde 16.6 olan beş aylık enflasyon oranının altında kalan bu oran memur ve memur emeklilerini üzüyor. SSK ve Bağ-Kur emeklileri ile memur ve memur emeklileri arasındaki zam farkının yüzde 4.2'yi bulması söz konusu. SSK ve Bağ-Kur emeklileri ile görevdeki memurlar ve memur emeklileri Temmuz ayında bazı taleplerini dillendireceklerdir. Bu çerçevede emeklilerin taleplerinin şu şekilde sıralanması mümkün; 2 - Memur ve memur emeklileri ile SSK ve Bağ Kur emeklileri arasında oluşacak 4.2 puanlık farkın kapatılıp zam oranının refah payı ile eşitlenmesi, 3- 20 bin TL olarak ödenen en düşük emekli aylığı rakamının 25 bin TL'ye yükseltilmesi.

Dokuz günlük bayram tatili başladı. Yani bir kişi bayram tatili olan 4.5 gün boyunca çalışmaya devam ederse 9 günlük ücrete hak kazanmış oluyor. Bayram tatilinin işçinin hafta tatili gününe rastlaması halinde, işçiye ayrıca bir bayram tatili ücreti ödenmiyor, işçi çalışmaksızın sadece bir günlük ücretine hak kazanıyor. Bu durumda olan işçiler içinse işverenin elinde iki araç bulunuyor. İşyeri ulusal bayram nedeniyle tatil edildikten sonra, dört ay içinde işçilere telafi çalışması yaptırılabiliyor. İşverenin elindeki ikinci yol ise Kanunda yapılan değişiklikle yıllık ücretli iznin günlük olarak kullandırılabilmesinin önünün açılması. Artık işverenler bir parçası 10 günden az olmamak şartıyla yıllık ücretli izinleri istenilen kadar parçaya bölerek kullandırabildiklerinden, bayram öncesi ve sonrası dönemler için çalışanın yıllık ücretli izin sürelerini kullanmasını talep edebilecekler. Genel olarak 14 yaşını tamamlamış, ilköğretimi bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış çalışanlar "çocuk işçi" olarak tanımlanıyor.

Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü (OECD) tarafından geçtiğimiz haftalarda yayımlanan "Ücretlerin Vergilendirilmesi" raporu tam da bu sorunun peşine düşüyor. Rapor, yalnızca gelir vergisini değil; çalışan ve işveren sosyal güvenlik primlerini de dikkate alarak "vergi takozu" (tax wedge) adı verilen bir göstergeyi inceliyor. OECD verilerine göre 2025 yılında bekar ve çocuksuz ortalama ücretli bir çalışan için OECD ortalamasında vergi takozu yüzde 35,1'e yükseldi. Türkiye açısından dikkat çekici olan nokta Türkiye'de vergi takozunun yüzde 40,3 seviyesi ile OECD ortalamasının belirgin biçimde üzerinde olması. Aslında sorun yalnızca vergi oranlarının yüksek olması değil. Çalışan yıl içinde nominal olarak daha yüksek ücret alsa bile, daha üst vergi dilimine girdiği için reel gelir artışı sınırlı kalabiliyor. Çalışanın maaş artışı büyük ölçüde vergi ve prim kesintilerine gidiyorsa, "çalıştıkça daha fazla kazanma" hissi zayıflıyor. Bugün yalnızca ücret seviyesi değil, net elde edilen gelir de küresel rekabetin konusu haline gelmiş durumda. Sosyal güvenlik sistemlerinin finansmanı açısından mesele yalnızca "vergiyi düşürelim" kadar basit değil.

İlk kez 2018 yılının Ramazan Bayramı'nda emeklilere ödenen bayram ikramiyesi Kurban Bayramı'nda da ödenecek. Dolayısıyla emekliler, dul ve yetim aylığı alanlar, malulen emekliler yılda iki kez bayram ikramiyesi alıyorlar. Bunlar emekliler, maluller, dul ve yetim aylığı alan kişiler, iş kazası sonrası sürekli iş göremezlik geliri alan kişiler, iş kazası sonrası sürekli iş göremezlik geliri alırken vefat eden kişilerin hak sahipleri, sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerde çalışması bulunan ve Türkiye'den kısmi gelir ve aylık alan kişiler de bayram ikramiyesi alabiliyorlar. Emekliler ve malulen emekli olmuş malullük aylığı alan kişiler için bayram ikramiyesinin tutarı 4 bin TL. 1000 TL olarak başlayan bayram ikramiyesi tutarı 2021 yılında 1.100 TL'ye çıkartılmıştı. 2024 yılında 3 bin TL'ye yükseltilen bayram ikramiyesi Ramazan Bayramında 4 bin TL olarak ödendi ve Kurban Bayramında da tutar 4 bin TL olacak. Bayram ikramiyesinin tutarı, ölüm aylığı alan kişiler için ölüm aylığı payına endeksli. Bu durumda dul eşe 3 bin TL bayram ikramiyesi ödenecek. Diğer yandan babasından dolayı aylık almakta olan kız çocuk yüzde 25 oranında aldığı yetim aylığı nedeniyle 1.000 TL bayram ikramiyesi alabilecek. Düğünü bayram sonrası yaptığı için bayram ikramiyesi ödendiği tarihte aylık alıyor olan kız çocuğu ise bayram ikramiyesi alabilecek.

İlk kez 2018 yılının Ramazan Bayramı'nda emeklilere ödenen bayram ikramiyesi Kurban Bayramı'nda da ödenecek. Dolayısıyla emekliler, dul ve yetim aylığı alanlar, malulen emekliler yılda iki kez bayram ikramiyesi alıyorlar. Bunlar emekliler, maluller, dul ve yetim aylığı alan kişiler, iş kazası sonrası sürekli iş göremezlik geliri alan kişiler, iş kazası sonrası sürekli iş göremezlik geliri alırken vefat eden kişilerin hak sahipleri, sosyal güvenlik sözleşmesi imzalanmış ülkelerde çalışması bulunan ve Türkiye'den kısmi gelir ve aylık alan kişiler de bayram ikramiyesi alabiliyorlar. Emekliler ve malulen emekli olmuş malullük aylığı alan kişiler için bayram ikramiyesinin tutarı 4 bin TL. 1000 TL olarak başlayan bayram ikramiyesi tutarı 2021 yılında 1.100 TL'ye çıkartılmıştı. 2024 yılında 3 bin TL'ye yükseltilen bayram ikramiyesi Ramazan Bayramında 4 bin TL olarak ödendi ve Kurban Bayramında da tutar 4 bin TL olacak. Bayram ikramiyesinin tutarı, ölüm aylığı alan kişiler için ölüm aylığı payına endeksli. Bu durumda dul eşe 3 bin TL bayram ikramiyesi ödenecek. Diğer yandan babasından dolayı aylık almakta olan kız çocuk yüzde 25 oranında aldığı yetim aylığı nedeniyle 1.000 TL bayram ikramiyesi alabilecek. Düğünü bayram sonrası yaptığı için bayram ikramiyesi ödendiği tarihte aylık alıyor olan kız çocuğu ise bayram ikramiyesi alabilecek.

İşçinin hafif kusuru ile dahi verdiği zararları karşılama yükümlülüğü bulunmaktadır. Ne var ki Borçlar Kanunu buna ilişkin sadece sorumsuzluk anlaşması yapma hakkı tanımış durumda. Bu nedenle riskli işlerde hafif kusura ilişkin bir sorumsuzluk anlaşması yoksa işçi yine de zarardan sorumlu oluyor. Çünkü işin görülmesi sırasında işin doğası gereği veya dışsal nedenlerden birçok zarar doğabilmektedir. İşin nasıl yapılacağı, o işin niteliğine, yazılı kuralları varsa bu yazılı kurallarına, yoksa o işin geleneğine ve dürüstlük kurallarına göre belirlenir. İşçinin işini özenli yapıp yapmadığının tespiti çoğu zaman ayrıntılı bir araştırmayı gerektirir. Çalışanın işverene verdiği zararı çalışanın ücretinden doğrudan kesmesi hukuka aykırı olabilecektir. Doğrudan kesinti ancak işverenin dava açıp işçinin bu zararı kasten verdiğini ispatlaması halinde mümkündür. Eğer kasten verilmiş bir zarar yoksa ki çoğu durumda zarar kasten verilmez ya da kasten verilmiş olsa bile işveren dava açmamışsa çalışanın ücretinden kesinti yapabilmesi ancak çalışanın yazılı onayının alınmasına bağlıdır.

İşçinin hafif kusuru ile dahi verdiği zararları karşılama yükümlülüğü bulunmaktadır. Ne var ki Borçlar Kanunu buna ilişkin sadece sorumsuzluk anlaşması yapma hakkı tanımış durumda. Bu nedenle riskli işlerde hafif kusura ilişkin bir sorumsuzluk anlaşması yoksa işçi yine de zarardan sorumlu oluyor. Çünkü işin görülmesi sırasında işin doğası gereği veya dışsal nedenlerden birçok zarar doğabilmektedir. İşin nasıl yapılacağı, o işin niteliğine, yazılı kuralları varsa bu yazılı kurallarına, yoksa o işin geleneğine ve dürüstlük kurallarına göre belirlenir. İşçinin işini özenli yapıp yapmadığının tespiti çoğu zaman ayrıntılı bir araştırmayı gerektirir. Çalışanın işverene verdiği zararı çalışanın ücretinden doğrudan kesmesi hukuka aykırı olabilecektir. Doğrudan kesinti ancak işverenin dava açıp işçinin bu zararı kasten verdiğini ispatlaması halinde mümkündür. Eğer kasten verilmiş bir zarar yoksa ki çoğu durumda zarar kasten verilmez ya da kasten verilmiş olsa bile işveren dava açmamışsa çalışanın ücretinden kesinti yapabilmesi ancak çalışanın yazılı onayının alınmasına bağlıdır.

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) tarafından yayımlanan "Yaşam Boyu Öğrenme ve Gelecek İçin Beceriler" başlıklı güncel rapor, bu gerçeği açık bir şekilde ortaya koyuyor. Artık mesele sadece "eğitim almak" değil; sürekli öğrenmek, yeniden öğrenmek ve becerileri güncellemek. ILO'ya göre bu üçlü dönüşüm, işgücü piyasasında "beceri talebinin sürekli yeniden şekillenmesine" neden oluyor. O da öğrenme eşitsizliği. Örneğin bazı bölgelerde çalışan nüfusun yalnızca %12.6'sı düzenli öğrenme süreçlerine katılıyor. Asıl mesele, "beceri nedeniyle dışlanma" sorunu. İkinci olarak, işverenlerin de çalışanlarını "maliyet" değil, "yatırım" olarak görmesi gerekiyor. Bu sorunlar: Bu nedenle, yaşam boyu öğrenme meselesinin Türkiye için bir "alternatif politika" değil, merkezi bir kalkınma stratejisi olması gerektiği kanaatindeyim. O halde şu soruyu sormalıyız: "Bir ülke, vatandaşlarının öğrenme kapasitesini ne kadar artırabiliyor?" Öyle ki, bu sorunun cevabı, aynı zamanda o ülkenin büyüme potansiyelini, sosyal adalet düzeyini ve küresel rekabet gücünü belirleyecek. Ve bu çağda en değerli beceri şu: "öğrenmeyi öğrenmek."

Aile destek mekanizmaları, çocuk bakım hizmetleri ve çalışma hayatına yönelik düzenlemeler bu kapsamda öne çıkan başlıklar arasında. 1 Mayıs'ta Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren doğum izinlerine ilişkin düzenleme de bu çerçevede değerlendirildiğinde oldukça önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Daha önce 8 hafta doğum öncesi ve 8 hafta doğum sonrası olarak kullanılan izin süresi, yeni sistemde 8 hafta doğum öncesi ve 16 hafta doğum sonrası olacak şekilde yeniden düzenleniyor. Diğer yandan doğum izni süresi biten ancak doğumun üzerinden 24 hafta geçmemiş kadın çalışanlar da ilave 8 haftalık izinden faydalanabilecek. Dolayısıyla 16 Ekim 2025 ve sonrasında doğum yapmış kadın çalışanlar düzenlemenin 10 işgünü içerisinde talep ederlerse 8 haftalık ilave analık izninden yararlanabilecekler. Mevcut sistemde memur babalar 10 gün, işçi babalar ise 5 gün izin kullanabiliyordu. Bu değişiklik, doğum sonrası süreçte babaların daha aktif rol almasını teşvik etmesi ve aile içi sorumlulukların dengelenmesi açısından önemli bir gelişme. Analık izninin artırılması bu yönde atılmış önemli bir adım.

1 Mayıs'ta Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren doğum izinlerine ilişkin düzenleme de bu çerçevede değerlendirildiğinde oldukça önemli bir adım olarak öne çıkıyor. Daha fazla esneklik Mevcut uygulamada toplam 16 hafta olan analık izni süresi, yeni düzenlemeyle 24 haftaya çıkarıldı. Daha önce 8 hafta doğum öncesi ve 8 hafta doğum sonrası olarak kullanılan izin süresi, yeni sistemde 8 hafta doğum öncesi ve 16 hafta doğum sonrası olacak şekilde yeniden düzenleniyor. İlave izin hakkı 1 Mayıs'ta Resmî Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren düzenlemeden hali hazırda doğum iznini kullanan kadın çalışanlar yararlanabilecek. Diğer yandan doğum izni süresi biten ancak doğumun üzerinden 24 hafta geçmemiş kadın çalışanlar da ilave 8 haftalık izinden faydalanabilecek. Dolayısıyla 16 Ekim 2025 ve sonrasında doğum yapmış kadın çalışanlar düzenlemenin 10 işgünü içerisinde talep ederlerse 8 haftalık ilave analık izninden yararlanabilecekler. Mevcut sistemde memur babalar 10 gün, işçi babalar ise 5 gün izin kullanabiliyordu. Analık izninin artırılması bu yönde atılmış önemli bir adım.